من سوراخ كردن شكم براى درمان استسقاء را جزو جراحىهاى بزرگ محسوب داشته‌ام زيرا ايرانىها اين عمل را جزو جراحىهاى بزرگ به حساب آورده‌اند و آن را همراه با سوراخ كردن بيضه براى درمان استسقاء بيضه جزو جراحىهاى روده رده‌بندى كرده‌اند و اين رده‌بندى بيش و كم مبتنى بر نظريات جالينوس است . على بن عباس اهوازى متوفى به سال 384 عين مطالب جالينوس را در اين زمينه در كتاب خود « 3 » نقل كرده است . جرجانى متوفى به سال 530 نيز همين كار را منتها با اصلاحاتى انجام داده است آنچه جالينوس در اين زمينه نوشته است چنين است : « من هرگز فرد مبتلى به استسقائى را نديده‌ام كه پس از سوراخ كردن شكمش درمان شده باشد مگر يك نفر » و در جاى ديگر مىنويسد : « من هرگز مبتلى به استسقائى را نديده‌ام كه با سوراخ كردن شكمش درمان شده باشد مگر يك نفر و او مردى بود كه زياد ورزش مىكرد و بسيار قوىهيكل و نيرومند بود به اين ترتيب جز در مواردى مشابه اين مرد ، بايد از سوراخ كردن شكم بيمار خوددارى كرد . شكم افراد ضعيف و لاغر را در تحت هيچ شرايطى نبايد سوراخ كرد » . به علت همين اخطار ، پزشكان ايرانى با احتياط فوق العاده به درمان استسقاء مبادرت مىورزيدند . جرجانى جزئيات يك چنين عملى را در كتاب خود شرح مىدهد . برطبق دستور او بيمار بايد راست بايستد و يا راست بنشيند و اندكى به يك سو خم شود و اگر چنانچه تشخيص داده شود كه استسقاء به علت تورم طحال است بايد به وسيله نشتر پوست و جداره شكم در سمت چپ و اگر جگر علت عارضه تشخيص داده مىشود سمت راست سوراخ بشود . در افراد بالغ محل سوراخ سه انگشت پائين‌تر از ناف بايد انتخاب گردد . جون هانتر « 4 » در يادداشت‌هاى خود مىنويسد كه برطبق دستور فوق عمل كرده و مثانه متورم شده بيمارى را به تصور اينكه مبتلى به استسقاء بوده است پاره كرده است و اين اتفاقى است كه به نظر من خيلى احتمال وقوع آن زياد مىباشد زيرا مثانهء متورم به راحتى تا حدود ناف بزرگ مىشود با وجود اين من در هيچ‌يك از كتب فارسى به مطلبى درباره يك چنين رويدادى برخورد نكرده‌ام . جرجانى اضافه مىكند كه پس از شكافتن پوست بايد عضلات بريده شوند و پس از آن كه پرده صفاق نمودار گرديده بايد آن را سوراخ كرد و يك لوله مسى از آن عبور داد و آب را به تدريج خارج ساخت پس از آن كه تخليه به قدر كفايت انجام گرفت لوله بايد برداشته شود عضلات پرده صفاق به هم فشرده شود تا دهانه سوراخ ناشى از عبور دادن لوله مسى به هم بيايد و روى زخم داغ بشود .

--> ( 3 ) - كاملة الصناعة فى علم طب ( مترجم ) ( 4 ) - John Hunter